ROUTESTEMPELS LANDMAIL

Na vele pogingen om een kortere weg tussen Oost-Azië en Europa te vinden dan die om Kaap de Goede Hoop, gelukte het de Engelsen inderdaad in ca. 1840 een geregelde verbinding over de landengte van Suez tot stand te brengen, die een tijdwinst van ca. een maand opleverde. Natuurlijk wilden vooral ook onze kooplieden hun correspondentie even vlug als die van de Engelsen overgebracht zien en dus werd met Engeland overeenstemming gezocht en ook verkregen.

Een zwakke schakel in deze verbinding Batavia-Singapore-Ceylon-Suez-Alexandrië-Marseille-Amsterdam was het traject Batavia-Singapore, dat tot 1845 van toevallige verbindingen en reizen van oorlogsschepen afhankelijk was. Op 28 juli 1845 verscheen namens de Indische regering in de Javasche Courant een advertentie, dat een regelmatige afhaaldienst op Singapore zou worden ingesteld en dus nu aansluiting op de z.g. Landmailroute verzekerd kon worden.

Brieven die men volgens deze vluggere, maar ook aanzienlijk duurdere route (het port bedroeg f 2,- tegen f 0,60 voor een zeebrief) wilde verzenden, moesten gemerkt worden: Landmailroute via Marseille of Landmailroute via Southampton. De route over Southampton was vooral bedoeld voor brieven met bestemming Engeland en de Verenigde Staten van Noord-Amerika.

In 1851 werd nog een derde mogelijkheid geopend: Landmailroute over Triëst.

Om de geadresseerde duidelijk te maken welke route de mail had gevolgd, werden bij aankomst te Batavia op de brieven die uit Nederland kwamen aankomststempels geplaatst.

Stempeltype 1

Periode

1848 tot 1878.

Kleur Blauw.

Triëst onbekend

De opening van het Suezkanaal in 1869 veranderde de bestaande situatie grondig. De zeeweg om Kaap de Goede Hoop verviel geheel en uiteraard ook het postvervoer over land tussen Suez en Alexandrië.

De term landmail bleef echter bestaan, maar had nu betrekking op post die in Marseille, Genua, Brindisi, enz. werd gelost en vandaar per trein naar Nederland werd gestuurd.

Bepaald werd nu ook dat routestempels door de kantoren van uitwisseling bij vertrek zouden worden geplaatst. 

Bepaling van 1871 voor het gebruik van de routestempels: 

Stempeltype 2

Periode
1871 tot 1-10-1876, uitgezonderd Penang tot 1895.

Kleur
Algemeen zwart, soms violet of blauwgroen.

Route
Brindisi, Marseille en Triëst.

De vorm van de stempels kan per kantoor iets afwijken, de tekst is altijd gelijk.

Kantoren van uitwisseling waren: Amboina, Batavia, Buitenzorg, Koetaradja, Makasser, Medan, Padang, Pontianak, Sabang, Semarang, Tandjong Priok, Tandjongpandan, Ternate, Weltevreden en de agent­schappen Penang en Singapore. Niet al deze kantoren fungeerden als zodanig gedurende de gehele gebruiks­periode van de routestempels.

Stempeltype 3

Periode
1-10-1876 tot 13-5-1895. 

Kleur
Algemeen zwart, veel voorkomend violet en blauwgroen, rood (Brindisi) RR.

Route
Brindisi, Marseille, Genua, Napels.

Nog niet gevonden 'via Triëst', is mogelijk tot november 1877.

Stempeltype 4

Periode
1-5-1877 tot 13-5-1895. Genua vanaf 13-5-1887.

Kleur
Zwart, maar ook veel violet. Blauw zelden.

Route
Brindisi, Genua, Marseille, Napels (Triëst: zelfde als bij 3 vermeld).

Bijzonderheden
Twee stempelteksten Genua, via en over Genua. Twee stempelteksten Marseille, via en over Marseille. 

Bij de stempels 2 t/m 4 bestaan veel verschillen in grootte en lettervorm, ook al omdat enkele rubberstempels zijn gebruikt.

ROUTESTEMPELS ZEEPOST

Stempeltype 5a

Periode
1-10-1876 tot 31-5-1917. Na 1905 zeldzamer.

Kleur Zwart.

Kantoren
Gebruikt o.a. te Weltevreden en Padang.

---

Stempeltype 5b

Periode
31-7-1876 tot 16-2-1877.

Kleur Zwart.

Kantoren
Vermoedelijk slechts tijdelijk op één uitwisselingskantoor.

---

Stempeltype 5c

Periode
1-5-1877 tot 31-5-1917.

Kleur Zwart.

Bijzonderheid
In gebruik genomen indien stempeltype a of b niet meer bruikbaar was.

---

Stempeltype 5d

Periode
1891 tot 1906 (bekend).

Kantoor Kotta Radja.

---

Stempeltype 5e

Periode
1904 tot 31-5-1917.

---

Stempeltype 5f

Periode
1914 (?) tot 31-5-1917.

Kantoor Sabang.

Met het vervallen van de landmail-routestempels op 13 mei 1895, verviel ook voor de meeste kantoren het zeepost­stempel, maar het bleef nog in gebruik voor post voor Nederland op de kantoren Weltevreden, Padang en Kotaradja.

In verband met de eerste wereldoorlog en de daardoor opnieuw ontstane route via Kaap de Goede Hoop, werd het zeepoststempel weer meer in gebruik genomen en was bij buitengebruikstelling op 31-5-1917 op de volgende kantoren nog aanwezig: Batavia, Buitenzorg, Kotaradja, Medan, Padang, Sabang, Semarang, Soerabaja, Weltevreden en de agent te Singapore.

ZEEBRIEF

Stempeltype 6

Periode
Bekend van 1864 tot 18??.

Kleur
Rood meest voorkomend, zwart zeer zeldzaam.

Gebruik
Bij in- en uitgaande zeepost gebruikt te Batavia, mogelijk ook te Semarang. Slechts weinig brieven zijn bekend. Stempel is vermoedelijk geplaatst voor uitgaande zeepost indien de afzender de routekeus niet duidelijk genoeg aangaf, en voor binnenkomende zeepost indien het vervoer als zeepost niet duidelijk op de brief was gesteld.