Sultanaat Deli
Aan de noord-oost kust van Sumatra ligt het oude sultanaat Deli. De sultan erkende in 1862 de Nederlandse soevereiniteit. In 1872 werd het Nederlandse gezag gevestigd. Deli kennen we vooral van de tabak.

De Deli-Maatschappij
In 1863 vestigde de Nederlandse planter J. Nienhuys  zich in het noord Sumatraanse sultanaat Deli. Op goed geluk plantte hij wat tabak in de streek rond Medan en al spoedig  bleek dat de rookwaar er uitstekend gedijde. Nienhuys toonde aan dat dit deel van de archipel uitermate geschikt was voor de verbouw van koloniale gewassen. Aangezien tabak  een zeer winstgevend produkt voor de Europese markt bleek te zijn, werden er in vrij korte tijd verschillende tabaksondernemingen opgericht die zich in 1869 verenigden in de Deli-Maatschappij.

In 1872 telde Deli 75 Europeanen, merendeels planters van verschillende nationaliteiten. De maatschappij, waarin 21 ondernemingen verenigd waren, werd een van de grootste koloniale cultuurmaatschappijen. Het bedrijf exploiteerde ruim 120.000 hectare en legde zelfs spoorwegen aan om de gewassen te  transporteren. Nadat de Nederlanders het sultanaat van Deli bij hun koloniale bezittingen hadden gevoegd begon de explosieve  groei van Medan, dat in 1886 de hoofdstad van de regio werd.

Rond de eeuwwisseling genoot Deli bekendheid over de hele wereld als de plek waar het beste dekblad voor de sigaar  vandaan kwam. Omdat de exploitatie van tabak bijzonder arbeidsintensief bleek te zijn en het gebied dunbevolkt was, ging de Deli Maatschappij ertoe over Chinese, en later ook Javaanse koelies te ronselen voor de plantages. Deze contractarbeiders, die  meestal voor een periode van vijf jaar voor een planter werkten, zaten bijna altijd diep in de schulden. Hierdoor waren veel koelies in de praktijk gedwongen gedurende hun hele leven op de plantage te blijven werken. De in 1880 in werking gestelde Poenale Sanctie, die inhield dat de politie gevluchte koelies moest opsporen en terugbrengen, zorgde ervoor dat slechts weinigen aan de verstikkende greep van hun bazen konden ontkomen.

Met goedkeuring van de Nederlandse koloniale autoriteiten oefenden de sultans de macht uit over miljoenen onderdanen. De sultans deelden mee in de opbrengsten van de Deli-maatschappij, zodat de Nederlanders verzekerd waren van een trouw bondgenoot.

Hieronder een foto van een tabaksveld in een pas ontgonnen bos in Deli.

Filatelisch perspectief
Tussen Medan en de havenstad Belawan ligt het huidige Labuandeli. Ten tijde van Nederlands Indië waren hier aan het einde van de 19e eeuw twee interessante naamswijzigingen. Interessant vanuit filatelistisch perspectief. Op 1-8-1875 werd hier onder de toenmalige naam Deli een hulppostkantoor gevestigd. Dit hulppostkantoor had slechts tijdelijk die status, aangezien op 1-2-1876 het hulppostkantoor werd bevorderd tot postkantoor. Van dit postkantoor zijn zowel stukken bekend van een puntstempel 84, gecombineerd met een rondstempel Deli, als met een kleinrondstempel Deli.

Vroegst bekende datum Deli: 11-2-1876 Laatst bekende datum Deli met puntstempel: 23-5-1888. Ik bezit echter een briefkaart van Medan naar Laboean (Deli) met een kleinrondstempel Deli, gedateerd 22-10-1888.

Na 22-10-1888, we weten niet de exacte datum, werd de naam van het postkantoor Deli gewijzigd in Laboean (hetgeen in het Maleis Rede - voor de kust van - betekent). De reden van deze naamswijziging is mij onbekend. Van Laboean zijn stukken bekend met een puntstempel 84, gecombineerd met een kleinrondstempel Laboean.

Vroegst bekende datum Laboean: 1-3-1889 op een briefkaart met kleinrondstempel. Laatst bekende datum Laboean: 10-3-1891 (op briefkaart)

Eind 1889, we weten ook hier niet de exacte datum, werd de naam van het postkantoor Laboean na korte tijd weer gewijzigd in Laboean Deli (De Rede van Deli). De reden van deze naamswijziging is mij ook onbekend. Lag hier een mogelijke verwarring met Laboean op Celebes of Laboean op Borneo aan ten grondslag? Er zijn natuurlijk heel veel Redes (de Maleise betekenis van Laboean) bekend. Van Laboean Deli zijn stukken bekend met een puntstempel 84, gecombineerd met een kleinrondstempel Laboean Deli.

Recentelijk is er ook een Nederlandse briefkaart ontdekt met een kleinrondstempel van Laboean, gedateerd 10-3-1891. Het stempel is hier als aankomststempel gebruikt. Dit betekent dat er in ieder geval tussen 4-4-1890 en 10-3-1891 gelijktijdig zowel het Laboean- als het Laboean Deli stempel is gebruikt. Ook kunnen we dus concluderen dat na de naamswijziging het Laboean stempel niet direct is ingeleverd.

Vroegst bekende datum Laboean Deli: 4-4-1890 Laatst bekende datum Laboean Deli: 12-11-1892

In de volksmond sprak men in in ieder geval al in 1887 van Laboean Deli. Zie de adressering op deze brief met port van Amboïna naar Laboean Deli.

Het leuke van deze naamswijzigingen is dat er enkele interessante filatelistische vragen kunnen worden gesteld. Mogelijk dat hier antwoorden van deskundigen op kunnen worden gevonden en bijbehorende stukken die het moment van naamswijziging nauwkeuriger kunnen duiden.
Vragen:

1. Wat was de reden van de naamswijzigingen;
2. Wat is de laatst bekende datum op stuk van het postkantoor Deli (nu 22-10-1888);
3. Wat is de vroegst bekende datum op stuk van het postkantoor Laboean (nu 1-3-1889);
4. Wat is de laatst bekende datum op stuk van het postkantoor Laboean (nu 10-3-1891);
5. Wat is de vroegst bekende datum op stuk van het postkantoor Laboean Deli (nu 4-4-1890).

Als u een antwoord heeft op één of meer vragen, wilt u dan u contact opnemen met hk@puntstempels.nl

Naast de naamswijzigingen, heeft Laboean Deli als enig bekende kantoor een unieke rode kleur stempelinkt gebruikt. Deze kleur is waarschijnlijk foutief toegepast, aangezien de voorschriften vereisten dat zwarte inkt moest worden gebruikt.